Per kio Kaza\u0125io povas mirigi usonanon?
\nFre\u015da rigardo de transoceana gasto al nia reala vivo estas \u0109iam interesa. Opinio de eksterulo estas kara double, se li reale estas ne eksterulo, sed nia samlandano, kiu dum multaj jaroj laboradas en eksterlando kaj la patrujon vizitas neofte.
\nPavlodarano Jurij Malikov forveturis en Usonon anta\u016d preska\u016d 10 jaroj. Li mirinde sukcesis preni lastan voja\u011don \u201eMoskvo – Novjorko\u201c en la 10-an septembro de la 2001-a: sekvetage okazis terorismaj agoj, post kiuj la \u0109ielo super Usono restis longe fermita. Tiuj \u0109i eventoj transformigis la multon; tiunombre, anka\u016d interrilatoj de la Oriento kaj la Okcidento. Pri mondskalaj diversecoj meditiu politikistoj. Pri malpligrandaj diversa\u0135oj estas pli interese ekkoni de la homo, kiu havas grandan sperton de vivo kaj en Usono, kaj en Kaza\u0125io. Plu parolu doktoro de la historiaj sciencoj, profesoro de la Universitato de \u015dtato Novjorko, Jurij Malikov.
\n\u201cI love Kazakhstan\u201d
\nKiam anta\u016d 10 jaroj mi veturis por studado en Usonon, homoj de tiu geografie malproksima mondparto tre malmulte konis pri Kaza\u0125io kaj (kio por mi pli ofendinda) tute ne aspiris ekkoni plimulte. En la flughaveno de Los-Angeles usona doganisto, mire foliuminte mian pasporton (kaj tre mirinte, trovinte foton en lasta pa\u011do), demandis: \u201cKio estas Kaza\u0125io?\u201d Mi klarigis, ke tio estas centrazia lando de eksa Soveta Unio, kaj eka\u016ddis pli mirindan demandon: \u201cKaj kiu tie lo\u011das?\u201d Respondon \u201cTie lo\u011das homoj\u201d la doganisto opiniis kiel tute sufi\u0109a por \u015dtampi mian pasporton kaj malfermi pordon en \u201cla novan, bravan mondon\u201d.
\nMi opiniis, ke geografia malklereco de la doganisto preparis min por \u0109iaj testoj, sed mi eraris. Apud fama 101-a \u015doseo, kiu etendi\u011das la\u016d longe de pacifikoceana bordo, mi vidis reklaman afi\u015don de porteblaj telefonoj. La afi\u015do estis prezentita kiel tre detala mapo de Kaza\u0125io (inkluzivanta e\u0109 distriktajn urbojn de la Pavlodara regiono) kaj reklaman devizon \u201cNiaj telefonoj funkcias e\u0109 en landoj, kies nomon vi ne povas prononci!\u201d Ne, ne \u201cen tiuj landoj, kiujn vi ne vizitis\u201d, kaj e\u0109 ne \u201cen tiu landoj, pri kiuj vi nenion scias\u201d, sed \u011duste \u201een tiuj landoj, kies nomon vi ne povas prononci!\u201c Por mi, naski\u011dinta kaj elkreskinta enKaza\u0125io, tio \u0109i estis serioza konsterno.
\nDum lastaj 10 jaroj situo varii\u011dis. Terorisma ago en la 11-an septembro de la 2001 kaj sekvinta usona okupado en Irako kaj Afganio igis usonanojn aperigi intereson al moslema mondo kaj al landoj, kies nomo fini\u011das je \u201estan\u201c. Videofilmetoj, regule montrataj en \u0109efaj usonaj televidaj kanaloj, kie oni vidas flirtantan kaza\u0125ian flagon kaj a\u016ddas vortojn, prononcantaj per sonplena vo\u0109o, ke en Kaza\u0125io tutaj religioj estas egalaj, certe kostas nemalkare por kaza\u0125ia impostpaganto, sed anka\u016d faras sian aferon, formante pozitivan imagon de Kaza\u0125io \u0109e usona civitano. Kaj certe, \u0109efa \u201ekaza\u0125ia popularigisto\u201c Sasha Baron Cohen kun lia stulteta Borat provizis por Kaza\u0125io rekoneblon, se ne popularecon. Mi persone vidis, kiel \u0109emizoj kun subskribo \u201cI love Kazakhstan\u201d estis vendataj en unu usona universala magazeno kvaza\u016d varmegaj kuketoj.
\nLa korporacio \u201eMurdu piediranton\u201c.
\nRezulto de menciitaj eventoj i\u011dis neordinara intereso de usonanoj al nia lando. Ekkonante, ke mi veturis el Kaza\u0125io, multaj homoj metas diversspecajn demandojn (kaj e\u0109 prenas intervuojn) pri vivo en nia lando. Plej ofte oni demandas pri diferencoj inter usona kaj kaza\u0125ia socioj.
\nAlivorte, miaj usonaj konatuloj volas scii, per kio Kaza\u0125io povas mirigi usonanon kaj per kio Usono povas mirigi kaza\u0125ianon. Mi anta\u016dnelonge opiniis, ke plej grandan konsternon dum vizito en Kaza\u0125ion usonano sentus, kiam trairus straton e\u0109 kun nevigla a\u016dtomobila movado. De 1990-aj jaroj mi \u0109iam \u015dajnis, ke kaza\u0125iaj \u015doforoj estas membroj de sindikato \u201cMurdu piediranton\u201d kaj piediraj transirejoj estas kaptiloj por trofidemaj \u201csen\u0109evalaj\u201d civitanoj, kien ilin logas malicaj a\u016dtomobilistj por mortpremi ilin kiel eblas plimulte.
\nSe en la Okcidento ekzistas definicio \u201cla kulturo de kondukado\u201d, do en Kaza\u0125io la tiuj vortoj neniel kuni\u011das: la kuturo ekzistas aparte, neniel al kondukado ne rilatante. Usonanoj, estinte en Kaza\u0125io tiutempe, konfirmas tian opinion. Mi memoras, kiel volontulo el la Korpuso de Paco diris, ke vojaj signoj en Kaza\u0125io havas ne devigecan, sed rekomendecan karakteron. Tial estas agrable, ke situo tiurilate varii\u011das (\u0109iuokaze, \u0109i-somere mi vidis kelkfoje, kiel kondukistoj paspermesis piediranton).
\nKio anka\u016d mirus usonanon en Pavlodaro? Tiaj etoj malmultas. Ekzemple, anta\u016dnelonge mi observis tian situon, sidante en parko. Juna patrino, promeninta kun propra 3-jara fileto, forlogi\u011dis per konversaciado kun amikino kaj ne rimarkis, ke la infano forkuris. Kiam la virino trovis, ke la filo tro malproksimi\u011dis, \u015di tre severmaniere klarigis por li, ke li ne pravas. Krio disa\u016ddi\u011dis tra tuta strato. En Usono samtion eblas eka\u016ddi neniam. Tie infanojn efikas ne per krio, sed per instruo. Usonanoj opinias: se infanon konstante nomigi kiel stultulodo li kreski\u011dos kiel stultulo.
\nTre ofte mi rimarkas en mia sinteno kaza\u0125iajn kutimojn, vivante en Usono. Ekzemple: mi sidas en a\u016dtobusa haltloko; tabeleto malestas, sed mi tutegale sidas kaj atendas. Preter veturas a\u016dtobuso, poste revenas malanta\u016den, kaj kondukisto demandas min: \u201eKial vi tie \u0109i sidas?\u201c Mi respondas: \u201eTie \u0109i ja estas haltloko.\u201c \u2013 \u201eSed tabeleto malestas!\u201c \u2013 \u201eMi opiniis, ke \u011din oni \u015dtelis.\u201c La kondukiston tia supozo konsternis. Mia edzino-usonanino kekfoje anka\u016d miri\u011das. Ekzemple, kiam \u015di eliras el a\u016dtomobilo, mi parolas al \u015di, ke mi restu interne, por ke oni ne \u015dtelu el la a\u016dtomobilo magnetofonon a\u016d ankora\u016d ion. \u015ci ne povas kompreni, kion mi konsideras.
\nOkulvidebla kaj kredebla.
\nAnka\u016d estas pozitiva por Kaza\u0125io mal simileco, kiu evidenti\u011das post nelonga vivsperto en tiuj \u0109i amba\u016daj landoj. La malsameco estas en pririgardo pri eksterpolitika situo. Usonaj \u0135urnalistoj, malsame de kaza\u0125iaj kolegoj, opinias bezonan bildigi ceterajn landojn kiel evidentajn kaj ka\u015ditajn malamikojn. Kiam vi rigardas usonan televidon, i\u011das klara, ke Usonon \u0109irka\u016digas malamikoj, kiuj atendadas \u0109ian eblon por enkro\u0109i\u011di al \u011di. Mi havas impreson, ke necesa kondi\u0109o por i\u011di \u0135urnalisto pri eksterlandaj aferoj en Usono \u2013 estas certilo de psikoterapiisto pri \u0109eesto de paranoja sindromo. Tiusence Kaza\u0125io povus montri por Usono, kiel necesus rilati al fremdaj \u015dtatoj. \u015caltu televidilon en Kaza\u0125io, kaj vi ekkonos, ke Rusio estas frata lando, Usono \u2013 amikeca \u015dtato, kaj \u0108inio \u2013 strategia kunulo. \u015caltu televidilon en Usono, kaj post mallonga tempo vi estos konvinkinta (se vi kredos diritajn vortojn), ke grandegaj elspezoj por armado estas ne grandegaj, sed nur minimumaj, kaj necesas transformigi Usonon al nealirebla fortikejo, sed plibone ataki unuavice. Administro de Obama penas krei pli realecan eksteran politikon, sed usona proverbo diras: \u201eOldaj kutimoj konservadas longe.\u201c
\nSamtempe rilatoj al historio en Kaza\u0125io kaj en Usono estas diferencaj. \u0108ar mi mem instruadas tiun \u0109i disciplinon en la universitato, mi konvinki\u011das tion konstante. En Usono historio ekzistas en du niveloj. Unua \u2013 nivelo de poulara beletro, dokumentaj filmoj, historiaj TV-kanaloj kaj lernejaj programoj. \u0108i-nivele estas sentata influo de politika situo.
\nTamen nivelo de universitatoj estas tute malsama. Tie \u0109i homoj serioze okupi\u011das pri scienco. Kaj neniu el sciencistoj ne revizias, ekzemple, rezultojn de la Dua Mondmilito la\u016d nuna politika situacio, neniu kontestas gvidantan rolon de la Soveta Unio. Kole\u011doj ordinare i\u011das kiel ligiloj inter profunda, objektiva scienco kaj populara percepto, kion homoj ricevas el filmoj. Studentoj venas en kole\u011don kaj ekkonas: ne \u0109io, kion ili vidis iam en kino, konformi\u011das per realo.
\nEn Kaza\u0125io tio \u0109i ne estas. Tie \u0109i scienco nemalofte kreas mitojn. Mi tre ofte partoprenas en diversaj internaciaj konferencoj, kie \u0109eestas sciencistoj anka\u016d el Kaza\u0125io. Kaj neunufoje ili elparolas stranga\u0135ojn: ekzemple, la lingvo de Cherokoj estas kaza\u0125a lingvo; kvaza\u016d tiu \u0109i gentoformigris anta\u016d 30000 jaroj kaj konservis la lingvon. Similajn deklarojn malfacile akcepti serioze. Tial usonaj sciencistoj, eka\u016ddinte tion \u0109i, e\u0109 ne komencas diskuton. Ili simple \u201cpolitike korekte\u201d silentas.
\n\u201cTian bovinon necesas mi mem.\u201d
\nPer kio ankora\u016d Kaza\u0125io povas miri usonanon? Kio plejofte konsternis min \u0109i-somere en Kaza\u0125io? Tiajn demandojn oni metos tutegale, tial respondojn necesas anta\u016dprepari. \u00a0Unu granda diferenco inter usona kaj kaza\u0125ia socioj estas ia patologia amo de pavlodaranoj (kaj lo\u011dantoj de aliaj kaza\u0125iaj urboj), kreskigata per tuta potenco de nuntempa propagando, al siaj geografiaj najbaroj. Mi atentas pri Astano. Certe estas agrable, se najbaro a\u0109etis bovinon.
\nSed se, unue: li a\u0109etis \u015din pro via mono; due: tiaj \u201ebovinojn\u201c (t.e. amuzejoj, \u0109ielskrapulojn k.c.) li havas jam multe, sed vi pri tia \u201cbovinjo\u201d ne povas e\u0109 revi\u2026 Tial kompreni tian \u011dojon por nekaza\u0125iano estus komplike. Ne, transportigo de la \u0109efurbo usonanoj komprenus (ili mem faris samtion), sed fieregon pri transportigo de administra centro kaj tutlanda festo pri konstruado en la tiu \u0109i centro de vica nova amuzejo\u2026 tio \u0109i estas tia specifike kaza\u0125ia, ke vi komencas pensi: \u0109u tiugrade nepravis Cohen, bildinte Kaza\u0125ion?
\nAnkora\u016d unu neforgesebla impreso, kiun mi estis devigita travivi \u2013 estis pasporta \u015dan\u011do. \u0108ar mi mem estas kaza\u0125ia civitano, mi anka\u016d devis pasi tiun \u0109i proceduron. Un Usono anka\u016d okazas pasporta \u015dan\u011do, sed se tio ne estas kulpo de homo, do la \u015dtato atendas, kiam fini\u011das templimo de valideco de dokumento de unu a\u016d alia civitano, kaj tiam la \u015dtato \u015dan\u011das \u011din. Vi venas al po\u015dto, restas informon pri vi \u2013 tuta procedure okupas 15 minutojn. Kaj al vi (samtiel per la po\u015dto) aliras nova pasporto.
\nEn Kaza\u0125io \u0109io estas aliele. Tie \u0109i \u015dtato initiatis pasportan \u015dan\u011don. Tio \u0109i ne estas mia kulpo: mi mian dokumenton ne perdis, ne difektis, ne malpurigis. Do kial mi devas \u011din \u015dan\u011di? \u0108ar la \u015dtato agas tiel kaj rompas kontrakton inter \u011di kaj \u011dia civitano, \u011di anka\u016d devas akcepti al \u011di tutan respondecon. Sed kio rezulti\u011das reale? Ke kulpa tutegale okazi\u011das la civitano. Mi alportis dokumentojn \u2013 perdis duontagon, mi venis forpreni ilin \u2013 perdis ankora\u016d duontagon, kaj triafoje oni forgesis sigeligi mian domlibron. Kaj \u0109ie staradas vicoj, kaj homoj \u201eluktas\u201c ekde frua mateno.
\nUsonanoj tion simple ne komprenus kaj ne irus \u015dan\u011di dokumentojn. Tial ili havas sanktan konvinkon: \u015dtataj servistoj estas dungaj laboristoj de impostpagantoj. Same, kiel purigistinoj. Tial oficistaro rajtas fari nenion, kio povas esti neprofita por impostpaganto. Kaj se iu el ili initiatus similan proceduron, do certe li rapide perdus laboron: oni esprimus al ili malkonfidon kaj dum sekvaj elektoj simple ne elektus ilin.
\nPor demonstri pozicion de oficisto en usona socio, mi povas aldoni ankora\u016d unu ekzemplon. Dun unua jaro de mia instruado en \u015dtato Novjorko miajn lecionojn vizitis studento \u2013 40-jara viro. Komence li nemalbone lernadis, sed poste i\u011dis nekontente okupi\u011di kaj forlasi lecionojn. Mi devis elvoki lin en mian oficejon por fari edukantan laboron. Okazis \u0109irka\u016d tia dialogo:
\n— John, se vi tralasos lecionojn plu, mi ne metos permesantan poenton, kaj oni vin forigos el kole\u011do.
\n— Profesoro Malikov, mi penos pliboni\u011di.
\n— Vi jam tralasis multon da lecionoj, tial vi devos plenumi aldonajn taskojn.
\n— Mi pretas, tamen mi havas multon da laboro. Se vi donos al mi aldonan semajnon, nur tiuokaze mi povos regajni.
\n— Nu, ja kie vi laboradas?
\n— (forte embarasi\u011dinte) Mi laboradas kiel magistratestro. Mi volus ricevi duan klerigon.
\n\u0108i-momente mi embarasi\u011dis anka\u016d, sed por remar\u015di estis malfrue. Tial mi rigore diris:
\n— Des pli: vi devas montri ekzemplon por kreskanta generacio.
\nLa magistratestro certe komencis lernadi pli klopodeme kaj sukcese finis la lernadon. Interesas ke li e\u0109 ne pensis pri eblo uzi propran potencon por efiki al instruistoj. Li lernadis kun granda persisto kaj la\u016deble ka\u015dis informon pri sia ofico.
\nAmasa instruado per reklamo.
\nRilate klerigo en Pavlodar usonano trovus tie \u0109i multon da mirinda\u0135oj. Kaj io e\u0109 \u015dokus fremdlandanon, se li okazus \u0109i-somere en Pavlodaro. Ekzemple, tio estas agresiva reklamado pri edukejoj. Gazeta reklamo, televido, vo\u0109aj anoncoj en komuna transporto kaj en magazenoj \u2013 \u0109io \u0109i ekatakis min de unua tago de mia vizito. \u0108iu usonano konas, kio estas komerciigo de studado kaj diversaj rimedoj ta\u016dgas por venko en konkurado. Sed estontaj studentoj estas cela kaj nemultenombra a\u016dskultantaro. Jam tial reklamo pri studejoj devas diversi\u011di de reklamo pri nutra\u0135oj kaj servoj.
\nMi mem instruadas en la usona universitato, kaj parto de miaj devoj estas laborado kun lernejoj kaj okazigo de t.nom. \u201eOpen Houses\u201c, kiam estontaj studentoj kaj iliaj gepatroj povas konversacii kun profesoroj kaj studentoj de la nia universitato, kaj ekkoni \u0109ion necesan pri nia studejo kaj kompari \u011din kun niaj rivaloj. Anka\u016d oni eldonas specialan literaturon, kiu komparas diversajn studejojn en regiona, landa kaj monda niveloj.
\nEkzistas multo da manieroj de komparado, inkluzive enspezon de kurskole\u011doj de tiu \u0109i universitato a\u016d kole\u011do post kelkaj jaroj post fino de studado. \u0108ia hiera\u016da lernejano povas a\u016d a\u0109eti la literaturon, a\u016d senpage rigardi \u011din en la Reto kaj fari sian elekton. Tiumaniere oni luktas por ali\u011danto ne\u015dercinde (\u0109ar bud\u011deto e\u0109 de \u015dtataj studejoj je 50-70% dependas de pago por studado, alprenata de studentoj), sed tiu \u0109i laborado estas cela, direktita al konkreta grupo. \u0108u vere administrantoj de pavlodaraj studejoj serioze opinias ke, eka\u016ddinte en venda universala magazeno reklamon de studejo, homo, nepensinta \u011dis tiu \u0109i momento pri ricevo de klerigo, subite \u201evidkapabli\u011dos\u201c kaj portos al ili petskribon pri ali\u011do kun nemalgranda pago por studado? Estus plibone uzi grandan monon ne por amasa aertremado, sed por plibonigi propran materiala-teknikan bazon kaj por allogi per altaj salajroj instruistoj, kies scioj reale faros studentojn konkurenckapablaj en labormerkato.
\n* * * *
\nEblas ke por multaj pavlodaraj legantoj tiuj \u0109i diferencoj \u015dajnos kiel nesignifecaj. A\u016d ili tiel alkutimi\u011dis al tia situo, ke akceptas \u011din kiel neevitebla kaj natura. Tamen, miaopinie, kritika rigardo deflanke anka\u016d povas esti interesa. \u0108iuokaze, \u011di igos ekpensi: \u0109u vere kaza\u0125ianoj volas miri usonanojn per tio \u0109i?
\nJurij Malikov,
\nd-ro de historiaj sciencoj, profesoro de la universitato de \u015dtato Novjorko, la kole\u011do Oneonta.
\n\u201cLa pavlodara semajno\u201d, 11 sep. 2010
\nTradukis: Maksim Petrov, Kaza\u0125io \u2013 petrov_yermak (\u0109e) mail.ru<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Per kio Kaza\u0125io povas mirigi usonanon? Fre\u015da rigardo de transoceana gasto al nia reala vivo estas \u0109iam interesa. Opinio de eksterulo estas kara double, se li reale estas ne eksterulo, sed nia samlandano, kiu dum…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,15],"tags":[33,90],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/349"}],"collection":[{"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=349"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/349\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vitor.6te.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}